Cụ Nghiêm cũng cảnh cáo chúng tôi phải cẩn thận, và hiểu thấu đáo khi viết những danh từ Hán Việt. Một lần, trong bài luận văn, một học sinh viết : ” Nơi kinh đô Thăng Long, với cung vua, phủ chúa, xe ngựa ra vào thường trực..”, bị cụ bắt đứng lên gỉải thích chữ “thường trực“. Nghe anh học trò giải thích, cụ nói : “Thưa tiên sinh, chữ tiên sinh vừa giảng đó, có nghĩa là thường xuyên, không phải thường trực !. Xe ngựa ra vào không bao giờ là thường trực. Thường trực là khi nào nó đứng nguyên một chỗ !”
Cụ Nghiêm cẩn trọng tới nỗi cụ tiết lộ rằng : cụ đã ba lần hiệu đính lại cuốn Đạo Đức Kinh của Lão Tử do chính cụ dịch,“nhưng mỗi khi coi lại, tôi vẫn thấy muốn dịch lại từ đầu!”Vẫn biết Đạo Đức Kinh của Lão Tử là một cuốn sách uyên áo, khó hiểu và khó dịch, song đối với chữ nghĩa do cụ viết ra, mà cụ còn khó khăn như thế, thì học trò làm sao mà làm cụ vừa lòng được!
Trong khi giảng bài, gặp một chữ khó hoặc một điển tích, cụ thường ngừng giảng và bảo chúng tôi : ” Nếu các thầy Tú đã đọc cuốn … thì các thầy tất phải biết ý nghĩa của câu này”. Khi biết chưa có trò nào từng đọc cuốn sách cụ vừa nói, cụ dơ hai tay lên khỏi đầu và than: “Thật là trần ai vô tri kỷ!”
Một bữa tôi còn nhớ, khi cụ hỏi một câu, tôi không trả lời được, cụ làm ra vẻ ngạc nhiên và than rằng : “ Chết nỗi ! thế ra tiên sinh chưa đọc Nửa Mảnh Trăng Thề của Bửu Đình hay sao !?”. Ý cụ muốn nói : nếu tôi đã đọc cuốn sách đó, ắt tôi phải trả lời được câu hỏi của cụ.
Thú thực ngày nay việc tìm kiếm sách vở trên Net rất dễ dàng, song tôi vẫn không biết có cuốn sách nào tựa đề Nửa Mảnh Trăng Thề của tác gỉa Bửu Đỉnh nào đó!
Từ ngày học quốc văn với cụ Nghiêm, tôi sợ hãi không bao giờ dám dùng từ ngữ “nói chung, nói riêng” trong câu văn. Tôi cũng ngần ngại khi dùng một từ Hán Việt mà chưa hiểu nghĩa thấu đáo. Tôi sợ các dấu chấm, dấu phết, và rà soát chúng rất kỹ khi viết .
Tiểu sử
Giáo sư, nhà nghiên cứu văn học Nghiêm Toản, hiệu Hạo Nhiên, sinh ngày 5 tháng 3 năm Đinh Mùi (1907) tại Nam Định.
Thuở nhỏ học trung học ở Nam Định, Trung học Bảo hộ, tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm Đông Dương (Hà Nội) vào năm 1930.
Khi còn ngồi trên ghế nhà trường 1929-1930, ông tham gia Việt Nam Quốc Dân đảng, bị bắt giam ở Hỏa Lò rồi đày ra Côn Đảo, sau đó được phóng thích trở về Hà Nội dạy tư và nghiên cứu văn học Việt Nam.
Sau năm 1945, ông dạy ở Đại học Văn khoa Hà Nội, cộng tác với các nhà xuất bản Vĩnh Bảo, Sông Nhị, Minh Tân. Từ năm 1954, ông làm giáo sư tại Đại học Văn khoa Sài Gòn chuyên ngành Việt Hán ở miền Nam. Ông từng giữ chức Trưởng ban Việt Hán tại Trường Đại học Văn khoa Sài Gòn nhiều năm. Năm 1968, ông là một trong ba người dạy Đại học Văn khoa không có văn bằng Tiến sĩ được đề bạt vào ngạch giáo sư diễn giảng Đại học.
Ông mất năm Ất Mão (1975) tại nhà riêng ở Sài Gòn, hưởng thọ 68 tuổi
Tác phẩm
Việt Nam văn học sử trích yếu (1949)
Mai Đình mộng ký (soạn chung với giáo sư Hoàng Xuân Hãn, 1951)
Thi văn Việt Nam - Từ đời Trần đến cuối đời Mạc (soạn chung với giáo sư Hoàng Xuân Hãn, 1951)
Luận văn thị phạm (1951)
Việt luận (1952)
Lão Tử Đạo đức kinh (1959)
Quân trung đối (hiệu đính và chú giải, Nhà xuất bản Đông Nam Á, Paris, 1995)
Thủy hử (dịch sang tiếng Pháp)
Trở lại Trang Chính
