NHÀ VĂN NGUYỄN MINH CHÂU –  CỰU HỌC SINH ƯU TÚ CỦA TRƯỜNG QUỐC HỌC VINH

Nguyễn Minh Châu là cái tên không thể không nhắc đến đối với sự nghiệp văn học nước nhà vì những ảnh hưởng to lớn của ông trong những năm kháng chiến và đầu thời kì đổi mới. Ông sinh ngày 23 tháng 10 năm 1930, quê ở làng Văn Thai, tên nôm là làng Thơi, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình khá giả, Nguyễn Minh Châu được tạo điều kiện học hành khá chu đáo. Năm 1945, ông tốt nghiệp trường Kỹ nghệ Huế với bằng Thành chung. Những năm đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Minh Châu tiếp tục học trung học trong vùng kháng chiến. Tháng 1 năm 1950, ông học chuyên khoa trường Huỳnh Thúc Kháng tại Nghệ An và sau đó gia nhập quân đội, học ở trường sĩ quan lục quân Trần Quốc Tuấn. Sau một khoá đào tạo ngắn của trường Lục quân, Nguyễn Minh Châu về sư đoàn 320 làm cán bộ trung đội. Trong những năm từ 1950 đến 1954, Nguyễn Minh Châu cùng đơn vị chiến đấu và hoạt động ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Sau 1954, Nguyễn Minh Châu tiếp tục phục vụ trong quân đội làm cán bộ tuyên huấn tiểu đoàn.

Chân dung nhà văn Nguyễn Minh Châu

Hành trình văn học của Nguyễn Minh Châu khởi đầu sau khi ông được điều động về cục Văn hoá quân đội, rồi về tạp chí Văn nghệ quân đội vừa làm biên tập vừa làm phóng viên vào năm 1960. Cũng chính vào năm này, ông đã viết truyện ngắn đầu tay Sau một buổi tập. Sự nghiệp văn học của Nguyễn Minh Châu chỉ thật sự được khẳng định trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ với hai cuốn tiểu thuyết Cửa sông (1966), Dấu chân người lính (1972) và tập truyện ngắn Những vùng trời khác nhau (1970). Trước năm 1975, là nhà văn mặc áo lính, Nguyễn Minh Châu ý thức sâu sắc được sứ mệnh cao cả của người cầm bút trong giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước. Tâm niệm sáng tác duy nhất của ông lúc này là hướng đến cuộc chiến đấu vì sự sống còn của cả dân tộc. Chính vì vậy, nhà văn đã dành hai mươi năm để khám phá, ngợi ca vẻ đẹp của cuộc sống và con người trong chiến tranh.

Ngay sau năm 1975, Nguyễn Minh Châu sớm nhận ra những hạn chế của nền văn học thời chiến tranh. Ông đã thầm lặng, kiên định và dũng cảm tìm kiếm con đường đổi mới sáng tác của chính mình. Hai cuốn tiểu thuyết xuất bản năm 1977: Miền cháy, Lửa từ những ngôi nhà vẫn theo quán tính sáng tác thời chiến và mang âm hưởng của văn học sử thi. Nhưng từ năm 1982, truyện ngắn Bức tranh và sau đó là hàng loạt tác phẩm ra đời, đánh dấu rõ rệt sự chuyển hướng đổi mới của nhà văn: Bến quê (truyện ngắn, 1985), Mảnh đất tình yêu (tiểu thuyết, 1987), Chiếc thuyền ngoài xa (truyện ngắn, 1987). Với sự đổi mới về cách nhìn, Nguyễn Minh Châu đã dần đi tới quan niệm toàn vẹn và đa chiều về con người. Vượt qua quan niệm còn phiến diện, một chiều của văn học sử thi, nhà văn tiếp cận con người trên nhiều bình diện và nhiều tầng bậc. Hứng thú nhất với ngòi bút Nguyễn Minh Châu là khám phá thế giới bên trong đầy bí ẩn, đi sâu vào tầng đáy của tâm lí, tư tưởng và cả tiềm thức của con người. Nhà văn hướng sự quan tâm tới cuộc sống đời tư - thế sự, thể hiện sự thấu hiểu, cảm thông và niềm xót thương sâu sắc với số phận con người trong cuộc mưu sinh nhọc nhằn, trong hành trình gian nan kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách. Tìm ra hướng đi mới cho văn học cả trên bình diện nội dung và phản ánh lẫn bút pháp thể hiện, nhà văn đã cống hiến cho bạn đọc một cách viết mới: hiện đại mà vẫn đậm đà truyền thống. Có thể khẳng định Nguyễn Minh Châu đã đi được một chặng đường xa, dù nhọc nhằn nhưng thật nhiều ý nghĩa. Ông trở thành một trong số những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học Việt Nam hiện đại.

Tác giả là người có trái tim luôn hướng đến cuộc đời và con người

Trung thành theo đuổi một đời văn sống và viết vì con người, tác phẩm của Nguyễn Minh Châu luôn có sức sống bền bỉ với năm tháng thăng trầm và nhiều biến động của lịch sử. Nhưng số mệnh nghiệt ngã với căn bệnh hiểm nghèo ung thư máu đã khiến hành trình sáng tạo của Nguyễn Minh Châu phải đột ngột dừng lại khi vừa đạt tới độ chín mới của tài năng. Ngày 23 tháng 1 năm 1989, Nguyễn Minh Châu trút hơi thở cuối cùng tại viện quân y 108 Hà Nội sau gần một năm chống chọi với bệnh tật, để lại nhiều dự định sáng tác còn ấp ủ. Tác phẩm cuối cùng - Phiên Chợ Giát được hoàn thành ngay trên giường bệnh trước đó không lâu.

Những cống hiến của Nguyễn Minh Châu trong cả cuộc đời cầm bút, đặc biệt ở thời kì đổi mới văn học đã góp một vai trò vô cùng to lớn trong nền văn học Việt Nam hiện đại và được nhiều thế hệ người đọc đón nhận với niềm yêu mến, đầy trân trọng. Với những đóng góp đó, Nguyễn Minh Châu là một trong những tác giả tiêu biểu được giới thiệu ở công trình đồ sộ của Nhà xuất bản Giáo dục và được trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 2002.

Hoàng Thị Thùy Oanh (D3K98)