Well-nessBổ Não: Cảm giác ai đó đang nhìn, là thật hay hoang tưởng?

Vì sao não nhất quyết nhắc nhở chúng ta về ánh nhìn của người khác?

Cảnh báo mối nguy

Từ xưa, bản năng của con người là phải chú ý đến các mối đe dọa để tồn tại.

Khi không thể xác định được mắt của người khác đang hướng đi đâu, như vào ban đêm hoặc do họ đeo kính, não quyết định “cẩn tắc vô áy náy". Lúc này hệ thống lo lắng ‘bắt tay' với các trải nghiệm có liên quan trước đây và cảnh báo cho bạn.

Hỗ trợ việc tương tác xã hội

Con người cần và nhạy cảm với sự chú ý, còn đôi mắt chính là thứ mấu chốt. Chúng ta nhìn nhau để tìm sự chú ý, và cũng nhờ ánh nhìn của người khác để biết mình đang được chú ý. Từ đó, ta xác định được vị thế của mình trước người khác.

Cảm giác luôn bị ai đó nhìn theo còn có một lợi ích sâu xa tới mức ít ai nghĩ đến, đó là lợi ích về đạo đức. Khi cho rằng mình đang bị giám sát, ta sẽ có xu hướng cư xử đúng mực hơn. Các cảnh báo “Ở đây có camera giám sát" tồn tại cũng xuất phát từ tâm lý này.

Hoặc có thể chỉ là một sự nhầm lẫn

Khi cảm thấy có ai đang nhìn mình, bạn sẽ quay lại tìm kiếm. Đúng lúc đó, một ai đó xung quanh cũng cảm thấy có người đang nhìn họ và quay sang kiểm chứng. Mắt cả hai chạm nhau và lầm tưởng rằng đối phương đã nhìn mình từ nãy. Nếu lúc đó không còn ai khác xung quanh tình cờ nhìn sang, bạn sẽ càng sập bẫy của ‘thiên kiến ký ức’ (memory bias).

Cảm giác có ai đó đang nhìn mình được nhắc đến lần đầu trong bài báo khoa học “The Feeling of Being Stared At” của nhà tâm lý học Edward Titchener vào năm 1898.

Về sau, dù đã qua rất nhiều nghiên cứu nhưng chưa có phương pháp nào loại bỏ hết những yếu tố thiên kiến tương tự như trên để đưa ra kết quả khách quan nhất. Do đó, vẫn còn nhiều tranh cãi xoay quanh ‘giác quan thứ sáu' này. Tuy nhiên, đây vẫn là bước nền cho một số thuyết tâm lý khác, ví dụ như hiệu ứng tâm điểm.