Nứt đầu ti khi cho con bú - Nguyên nhân và gợi ý hướng điều trị an toàn không ảnh hưởng sữa mẹ

Nứt đầu ti là cơn ác mộng của nhiều mẹ sinh con và nuôi con bằng sữa mẹ. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng đầu ti bị nứt? Làm thế nào để phòng và điều trị nứt đầu ti? Câu trả lời sẽ được chuyên mục Thai kỳ của AVAKids bật mí với bài viết sau đây.

1 Nứt đầu ti là gì? Có sao không?

1.1 Nứt đầu ti là gì?

Nứt đầu ti (hay nứt cổ gà) là tình trạng xuất hiện các vết nứt, rách nhỏ hoặc lớn trên bề mặt núm vú và đôi khi lan cả ra vùng quầng vú. Đây là một trong những vấn đề thường gặp nhất ở các bà mẹ trong những tuần đầu sau sinh hoặc trong suốt quá trình cho con bú.

Trình trạng này khiến mẹ cảm thấy đau đớn, khó chịu và ảnh hưởng đến trải nghiệm cho con bú và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng, viêm vú, nhiễm nấm Candida,... nếu không được xử lý đúng cách.

Hình ảnh nứt đầu ti

1.2 Bị nứt đầu ti có sao không?

Bị nứt đầu ti không chỉ gây đau mà nếu không điều trị kịp thời, nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của mẹ và bé, cũng như quá trình cho con bú.

Dưới đây là những biến chứng có thể xảy ra nếu để nứt đầu ti kéo dài:

• Đau rát dữ dội khi cho bú, làm mẹ sợ cho con bú, từ đó ảnh hưởng đến nguồn sữa mẹ.
• Giảm tần suất cho bú, khiến bầu ngực dễ bị tắc tia sữa, viêm tuyến vú.
• Vết nứt có thể trở thành đường vào của vi khuẩn, gây nhiễm trùng hoặc áp xe vú.
• Nếu do nấm Candida, tình trạng có thể lây qua lại giữa mẹ và bé, gây tưa miệng ở bé và viêm núm ti ở mẹ.
• Gây tâm lý lo âu, mệt mỏi, thậm chí trầm cảm sau sinh nếu mẹ phải chịu đau đớn kéo dài.
• Viêm vú (Mastitis): Vi khuẩn từ vết nứt có thể xâm nhập vào mô vú gây viêm nhiễm, dẫn đến sốt, đau nhức dữ dội, bầu vú sưng đỏ.
• Áp xe vú (Breast Abscess): Nếu viêm vú không được điều trị kịp thời, mủ có thể tích tụ tạo thành ổ áp xe, thường cần phải can thiệp y tế để dẫn lưu mủ.

2 Lý do mẹ bị nứt đầu ti

Có rất nhiều nguyên nhân khiến đầu ti bị nứt:

2.1 Nguyên nhân bị nứt đầu di do mẹ

Nhiều yếu tố từ phía người mẹ có thể góp phần gây ra tình trạng nứt đầu ti. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến:

• Tư thế cho con bú không đúng: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Khi bé không ngậm bắt vú đúng cách, lực mút sẽ tập trung chủ yếu vào núm vú thay vì cả quầng vú, gây ma sát và tổn thương.
• Sử dụng dụng cụ hút sữa sai cách: Lực hút quá mạnh, phễu hút không phù hợp kích cỡ hoặc sử dụng máy hút sữa không đúng kỹ thuật (ví dụ: kéo giật mạnh núm vú khi tháo phễu) có thể làm tổn thương núm vú. Tình trạng máy hút sữa gây nứt đầu ti khá phổ biến nếu mẹ không được hướng dẫn kỹ.
• Căng sữa, tắc tia sữa: Khi vú quá căng hoặc bị tắc tia sữa, bé sẽ khó ngậm bắt vú đúng cách, đồng thời da núm vú cũng bị kéo căng và dễ tổn thương hơn.
• Nhiễm trùng vú và núm vú: Viêm vú khi cho con bú hoặc nhiễm nấm (Candida) ở núm vú có thể làm da trở nên nhạy cảm, dễ bị nứt nẻ và đau rát.
• Mắc bệnh ngoài da ở núm vú: Các tình trạng như viêm da cơ địa, vảy nến, chàm (eczema) bội nhiễm tại vùng núm vú có thể làm da khô, yếu và dễ bị nứt.
• Co thắt mạch máu (Hội chứng Raynaud ở núm vú): Tình trạng này khiến núm vú bị trắng bệch, tím tái sau khi bú và gây đau nhói, lâu dần có thể dẫn đến nứt nẻ.
• Da khô: Da núm vú quá khô, thiếu độ ẩm tự nhiên sẽ dễ bị nứt hơn khi có tác động cơ học từ việc bé bú.
• Dị ứng với sản phẩm chăm sóc: Sử dụng xà phòng, sữa tắm có chất tẩy rửa mạnh, nước hoa, chất khử mùi, nước giặt xả còn dư trên áo ngực, hoặc một số loại kem dưỡng không phù hợp có thể gây kích ứng, làm khô và tổn thương da núm vú.
• Ma sát từ quần áo, áo ngực không phù hợp: Áo ngực quá chật, làm từ chất liệu cứng, thô ráp hoặc có đường may cọ xát liên tục vào núm vú cũng là một nguyên nhân.
• Sự nhạy cảm của da ngực: Trong quá trình mang thai và cho con bú, sự thay đổi nội tiết tố khiến da vùng ngực, đặc biệt là núm vú, trở nên nhạy cảm hơn bình thường.

2.2 Nguyên nhân bị nứt đầu ti do bé

Một số yếu tố từ phía em bé cũng có thể gây nứt đầu ti cho mẹ có thể kể đến như:

• Bé không ngậm vú đúng cách (Khớp ngậm sai): Như đã đề cập, đây là yếu tố then chốt. Bé chỉ ngậm hời hợt vào đầu ti mà không ngậm sâu vào quầng vú.
• Bé bị tưa miệng (nhiễm nấm men ở miệng): Nấm Candida từ miệng bé có thể lây sang núm vú mẹ, gây nhiễm nấm, ngứa, đau rát và nứt nẻ. Tưa miệng ở trẻ sơ sinh cần được điều trị song song với tình trạng nứt đầu ti của mẹ nếu nguyên nhân là do nấm.
• Bé mắc tật líu lưỡi (dính thắng lưỡi): Tật này khiến lưỡi bé cử động hạn chế, không thể đưa ra ngoài và bao trùm lấy núm vú đúng cách, dẫn đến khớp ngậm sai và gây đau, nứt ti mẹ.
• Bé ngứa lợi khi mọc răng hoặc cắn ti mẹ: Khi mọc răng, bé có thể dùng nướu hoặc răng (nếu đã có) cắn, day mạnh vào núm vú mẹ gây tổn thương.

3Dấu hiệu của nứt đầu ti

Mẹ có thể nhận biết tình trạng nứt đầu ti qua các dấu hiệu sau:

• Đau đầu ti khi cho con bú: Cảm giác đau nhói, buốt, rát hoặc như kim châm khi bé bắt đầu bú hoặc trong suốt cữ bú, thậm chí đau cả sau khi bé đã bú xong.
• Xuất hiện các vết nứt trên núm vú: Có thể là một hoặc nhiều vết rách nhỏ, đường nứt ngang hoặc dọc trên bề mặt núm vú, đôi khi khó nhìn thấy bằng mắt thường nếu vết nứt nhỏ.
• Đầu ti bị đỏ tấy, sưng: Vùng da núm vú và quầng vú có thể bị viêm đỏ, sưng nhẹ.
• Da vùng núm vú bị khô, nứt nẻ: Bề mặt da khô ráp, có thể bong tróc.
• Da có vảy trắng xung quanh và bị bong tróc: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm nấm Candida.
• Núm ti bị biến dạng: Sau khi bé bú xong, núm ti có thể bị bẹp, có hình dạng như thỏi son môi hoặc có vệt trắng/đỏ do ngậm bắt sai cách.
• Vết nứt chảy máu hoặc rỉ dịch: Trong trường hợp nặng, vết nứt có thể chảy máu hoặc tiết dịch vàng trong.

4 12 cách trị nứt đầu ti mẹ tại nhà, không ảnh hưởng sữa mẹ

4.1 Điều chỉnh tư thế cho bé bú đúng cách

Đây là bước quan trọng nhất và cần thực hiện đầu tiên. Hãy đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng:

• Mặt bé hướng về phía bầu vú: Bụng bé áp sát vào bụng mẹ.
• Môi dưới của bé nằm dưới núm vú và hướng ra ngoài.
• Cằm của bé chạm vào bầu vú mẹ.
• Bé ngậm sâu vào quầng vú: Phần lớn quầng vú phía dưới sẽ nằm trong miệng bé, nhiều hơn so với phần quầng vú phía trên.
• Thử các tư thế bú khác nhau: Như tư thế bế ngang, bế kiểu bóng bầu dục (kẹp nách), hoặc nằm nghiêng cho bú để tìm ra tư thế thoải mái và giúp bé ngậm đúng nhất. Nếu gặp khó khăn, hãy tìm sự trợ giúp từ chuyên gia tư vấn sữa mẹ.

4.2 Sử dụng sữa mẹ

Sữa mẹ không chỉ là nguồn dinh dưỡng tuyệt vời cho bé mà còn có đặc tính kháng khuẩn và làm lành vết thương tự nhiên. Các chất có trong sữa mẹ giúp giữ ẩm, làm dịu da, ngăn ngừa nhiễm trùng và thúc đẩy quá trình lành vết nứt. Đây là cách trị nứt đầu ti bằng sữa mẹ đơn giản và hiệu quả.

Hướng dẫn thực hiện:

• Sau mỗi cữ bú, nhỏ một vài giọt sữa lên cổ đầu ti
• Massage nhẹ nhàng lên núm vú và quầng vú
• Để sữa khô tự nhiên trong không khí trước khi mặc áo ngực.

4.3 Bôi kem dưỡng ẩm hoặc dùng dầu dừa/dầu ô liu

Kem dưỡng ẩm hay dầu dừa và dầu ô liu đều là những loại dầu thực vật an toàn cho sức khỏe của mẹ và bé. Các loại trên đều có tính dưỡng ẩm và bám dính cao nên rất hiệu quả trong việc điều trị tình trạng nứt cổ gà ở đầu ti.

Hướng dẫn thực hiện:

• Lấy 3-5 giọt dầu dừa/dầu ô liu thoa đều lên hai tay
• Massage nhẹ nhàng lên bầu ngực và núm ti theo chiều kim đồng hồ (2-3 phút)
• Thực hiện mỗi ngày từ 2-3 lần sau khi cho bé bú hoặc trước khi đi ngủ

Để tránh tình trạng bị dị ứng, mẹ có thể thử dầu lên vùng da tay trước khi sử dụng cho vùng ngực. Phương pháp này sẽ giúp đầu ti mẹ bớt khô, giảm tình trạng căng tức bầu ngực và giúp sữa về đều hơn.

Lưu ý: Một số bé có thể nhạy cảm, mẹ nên lau nhẹ bằng khăn sạch trước cữ bú tiếp theo.

4.4 Bị nứt đầu ti bôi gì? Dùng thuốc mỡ (Lanolin, Corticosteroid), các chất bôi trơn

Bên cạnh sữa mẹ và dầu dừa, mẹ cũng có thể sử dụng thuốc mỡ hay dầu parafin trắng để điều trị tình trạng nứt đầu ti mà không cần lo lắng da bị hình thành vảy. Mặc dù vậy, nếu sử dụng quá nhiều, bé sẽ không thể ti mẹ. Do đó mẹ cần tránh bôi thuốc trong thời gian cho bé bú.

• Lanolin tinh khiết (mỡ cừu):

Lanolin là một loại dầu được chiết xuất từ da cừu, không mùi, không vị, đặc biệt an toàn cho sức khỏe của bé nên rất phù hợp để điều trị nứt đầu ti. Đây là loại kem trị nứt đầu ti phổ biến, giúp tạo lớp màng bảo vệ, giữ ẩm và làm mềm da. Loại Lanolin y tế tinh khiết thường an toàn cho bé, không cần lau đi trước khi cho bú (đọc kỹ hướng dẫn sử dụng).

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại kem trị nứt núm vú kém chất lượng. Do đó, mẹ cần hết sức lưu ý khi chọn mua, chỉ nên sử dụng những sản phẩm có chứa lanolin nguyên nhất.

• Kem chứa Corticosteroid:

Chỉ sử dụng khi có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ trong trường hợp viêm da hoặc nứt nẻ nặng, không do nhiễm trùng. Không nên tự ý dùng và thường không dùng quá 2 tuần. Cần lau sạch trước khi cho bé bú.

• Dầu parafin trắng (Petrolatum):

Có thể dùng một lớp mỏng để tạo hàng rào giữ ẩm, nhưng cần đảm bảo là loại tinh khiết và nên lau sạch trước khi cho bé bú.

Lưu ý: Luôn đọc kỹ thành phần và hướng dẫn sử dụng. Nếu dùng thuốc bôi nứt đầu ti không phải Lanolin tinh khiết, hãy hỏi ý kiến bác sĩ và cân nhắc việc lau sạch trước mỗi cữ bú để đảm bảo an toàn cho bé.

4.5 Vệ sinh sạch núm vú sau khi cho bé bú

Giữ vệ sinh là cần thiết để ngăn ngừa nhiễm trùng tại vết nứt đầu ti.

Cách làm: Sau mỗi cữ bú, nếu núm vú dính sữa khô hoặc bị bẩn, mẹ có thể dùng bông gòn thấm nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) hoặc nước ấm sạch lau nhẹ nhàng. Tránh chà xát mạnh.

Lưu ý: Không cần thiết phải vệ sinh quá kỹ hoặc dùng xà phòng sau mỗi cữ bú nếu núm vú sạch, vì có thể làm mất đi lớp dầu bảo vệ tự nhiên. Việc vệ sinh núm vú cho mẹ nên nhẹ nhàng.

4.6 Sử dụng gạc lạnh hoặc miếng dán Hydrogel

Chườm mát bằng cách dùng gạc lạnh hoặc miếng dán hydrogel có thể giúp giảm đau rát và viêm tức thì.

Cách thực hiện: Dùng gạc y tế sạch nhúng vào nước mát hoặc sử dụng túi chườm gel lạnh (loại dùng cho ngực) áp lên núm vú trong vài phút sau khi cho bú.

4.7 Cho bé ngừng bú tạm trực tiếp trong 1-2 ngày

Nếu núm vú bị nứt quá nặng và đau đớn không thể chịu đựng, mẹ có thể cân nhắc tạm ngưng cho bú trực tiếp bên vú bị đau trong 1-2 ngày để vết thương có thời gian lành lại.

Lúc này, mẹ có thể tạm thời cho bé bú bên vú ít đau hơn, đồng thời sử dụng máy hút sữa ở bên vú bị nứt đều đặn (khoảng 3 giờ/lần) từ bên vú bị đau để duy trì nguồn sữa và tránh căng tức, tắc tia sữa. Đảm bảo sử dụng phễu đúng kích cỡ, lực hút nhẹ nhàng và vệ sinh sạch sẽ.

Khi vết nứt đã đỡ, hãy cho bé bú lại bên vú đó nhưng cần đặc biệt chú ý điều chỉnh khớp ngậm cho thật đúng.

Lưu ý: Đây chỉ là giải pháp tạm thời. Quan trọng là phải giải quyết nguyên nhân gốc rễ (thường là khớp ngậm sai) trước khi cho bé bú trực tiếp trở lại.

4.7 Sử dụng nha đam - Cách giảm đau nứt đầu ti

Một trong những cách giảm đau nứt đầu ti nhaanh chóng chính là sử dụng nha đam. Bởi nmha đam có khả năng làm mát và làm dịu da tức thời.

Hướng dẫn thực hiện:

• Cắt/mua một lá nha đam tươi, làm sạch với nước muối và để ráo nước
• Cắt nhỏ, lọc lấy phần gel phía bên trong
• Thoa gel nha đam lên đầu ti và vùng da xung quanh, để khô tự nhiên
• Trước khi cho bé bú, lau sạch đầu ti bằng khăn ấm

Nha đam mang đến hiệu quả vô cùng tuyệt vời trong việc trị nứt đầu ti

4.8 Sử dụng hoa cúc

Hoa cúc là một trong những loại thảo mộc tự nhiên có khả năng chống oxy hóa, chống viêm và kháng khuẩn vô cùng tốt. Loại hoa này cũng phát huy tác dụng tối ưu trong việc điều trị tình trạng nứt đầu ti.

Hướng dẫn thực hiện:

• Dùng trà hoa cúc tươi hoặc trà hoa cúc khô ẩm đắp lên vùng ti bị nứt trong vài phút.
• Thực hiện 2-3 lần mỗi ngày cho đến khi tình trạng nứt núm ti thuyên giảm

Nước bạc hà

Theo nghiên cứu, nước bạc hà có khả năng điều trị núm vú bị nứt hiệu quả hơn so với sữa mẹ.

Hướng dẫn thực hiện:

• Ngâm một vài lá bạc hà qua đêm
• Dùng nước bạc hà massage lên bầu ngực và đầu ti.

Áp dụng phương pháp này mẹ có thể cảm thấy dễ chịu hơn chỉ sau 1 ngày thực hiện.

4.9 Sử dụng lá húng quế

Lá húng quế thường được sử dụng để chữa các bệnh nhiễm trùng về da. Loại lá này cũng đem đến hiệu quả rất tốt trong việc giảm đau và trị nứt đầu ti.

Hướng dẫn thực hiện:

• Chuẩn bị một nắm lá húng quế
• Rửa sạch với nước
• Nghiền húng quế đã được làm sạch với một thìa mật ong
• Đắp hỗn hợp lên đầu ti của mẹ trong vòng 30 phút
• Thực hiện 3-4 lần mỗi ngày

4.10 Sử dụng núm trợ ti (tấm lá chắn vú)

Lá chắn vú hay còn được gọi là núm trợ ti. Đây là một vật dụng giúp bé có thể bú mẹ mà không gây ê buốt được làm bằng silicon mỏng.

Việc sử dụng núm trợ ti cần được vệ sinh mỗi ngày và làm sạch sau khi cho bé bú. Mẹ cũng cần cân nhắc kỹ khi sử dụng phương pháp này, tốt nhất nên có sự hướng dẫn của chuyên gia tư vấn sữa mẹ. Sử dụng không đúng cách hoặc quá lâu dài có thể ảnh hưởng đến khớp ngậm của bé, lượng sữa mẹ nhận được và nguồn sữa của mẹ. Núm trợ ti nên được xem là giải pháp tạm thời.

Mẹ có thể sử dụng núm trợ ti để giảm tình trạng ê buốt khi cho con bú

Bài viết liên quan: Mách mẹ tư thế cho con bú đúng cách

4.11 Mặc áo ngực thoáng khí, không quá chật

Việc mặc áo ngực chật sẽ khiến việc ma sát giữa núm vú và áo tăng lên, khiến tình trạng nứt đầu ti càng thêm trầm trọng. Vì vậy khi chọn áo ngực, mẹ nên:

• Chọn áo ngực cho con bú bằng chất liệu cotton mềm mại, thoáng khí.
• Đảm bảo áo vừa vặn, không quá chật để tránh ma sát và áp lực lên núm vú.
• Tránh áo ngực có gọng kim loại cứng có thể cấn vào bầu ngực và núm vú.
• Có thể dùng miếng lót thấm sữa loại dùng 1 lần hoặc loại vải mềm để giữ vệ sinh và giảm cọ xát.

4.12 Tránh sử dụng xà phòng, chất khử mạnh

Các hóa chất mạnh có thể làm khô và kích ứng da, tình trạng nứt nẻ tệ hơn. Do vậy, khi vệ sinh cá nhân, mẹ nên:

• Chỉ cần vệ sinh bầu ngực bằng nước sạch hàng ngày khi tắm là đủ.
• Tránh xịt nước hoa, lăn khử mùi trực tiếp lên vùng ngực.
• Sử dụng bột giặt, nước xả vải loại dịu nhẹ, không mùi hoặc ít mùi cho áo ngực và quần áo tiếp xúc với bé.

5 Biện pháp phòng ngừa nứt đầu ti

Để hạn chế hiện tượng đầu ti bị nứt cổ gà, mẹ cần lưu ý một số điểm sau:

• Đảm bảo bé bú đúng khớp ngậm ngay từ đầu: Đây là yếu tố tiên quyết. Nếu không chắc chắn, hãy nhờ y tá, bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ hướng dẫn.
• Vệ sinh đầu ti đúng cách: Chỉ cần dùng nước ấm sạch và khăn mềm lau nhẹ nhàng trước và sau mỗi cữ bú. Không cần thiết phải dùng xà phòng hay chất sát trùng mạnh.
• Chọn áo ngực phù hợp: Chất liệu cotton, thoáng mát, kích cỡ vừa vặn, không gọng.
• Cho bé bú đều cả hai bên ngực: Để tránh một bên vú quá căng tức hoặc bị bé bú quá lâu.
• Thay đổi tư thế bú thường xuyên: Giúp áp lực phân bố đều hơn lên núm vú.
• Không kéo núm vú ra khỏi miệng bé đột ngột: Hãy nhẹ nhàng dùng ngón tay út sạch ấn vào khóe miệng bé để bé tự nhả ti ra.
• Giữ ẩm cho da: Nếu da mẹ có xu hướng khô, có thể thoa một lớp mỏng lanolin hoặc dầu dừa sau khi tắm.

6 Khi nào bị nứt đầu ti cần gặp bác sĩ?

Đừng chủ quan nếu tình trạng nứt đầu ti không cải thiện hoặc có dấu hiệu bất thường nhé mẹ! Hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế ngay nếu mẹ gặp phải các trường hợp sau:

• Đã áp dụng các biện pháp tại nhà trong vài ngày nhưng tình trạng không cải thiện hoặc trở nên tồi tệ hơn.
• Vết nứt chảy máu nhiều, liên tục và gây đau đớn dữ dội.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng:
  • Núm vú hoặc vùng da xung quanh sưng đỏ lan rộng, nóng rát.
  • Vết nứt chảy mủ vàng hoặc xanh.
  • Mẹ bị sốt, ớn lạnh, cảm thấy mệt mỏi như bị cúm (đây có thể là dấu hiệu viêm vú).
• Vú rất đau rát, cảm giác đau sâu bên trong bầu ngực.
• Nghi ngờ bé bị tưa miệng (có mảng trắng trong miệng bé) và mẹ cũng có dấu hiệu nhiễm nấm ở núm vú (đỏ, ngứa, đau rát, da bóng).
• Xuất hiện các mụn nước, vết loét hoặc tổn thương bất thường khác trên núm vú.
• Nứt đầu ti do dị ứng nhưng không xác định được nguyên nhân gây dị ứng.

Việc thăm khám kịp thời sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân (có thể cần xét nghiệm nếu nghi ngờ nhiễm trùng) và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, có thể bao gồm thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc các loại kem đặc trị khác.

Trên đây là nguyên nhân và cách điều trị hiện tượng nứt đầu ti đơn giản và nhanh chóng. Mong rằng qua các thông tin mà AVAKids chia sẻ, mẹ có thể cho bé bú an toàn và đúng cách, đảm bảo bé luôn được bú đủ sữa mỗi ngày.